Стартаптың даму сценарийі

Ұйымдастырушылық тұрғыдан стартаптың жолы қандай? Енді стартаптың тағдырына сәл басқа қырынан қарайық. Стартап команда, компания және т.б. тұрғысынан қалай дамуы мүмкін? Бірінші сценарий — стартап ең басынан бастап түпкі мақсатына, яғни ірі компанияға айналуға жеткенге дейін бір құраммен дамитын жағдай: сол бір негізін қалаушылар өз ақшаларын салды, кейін бір жерден, достарынан тапты, кейін пайданы қайта инвестициялай бастады. Осылайша стартап бір құраммен орасан зор биіктікке дейін өсті. Мұндай жағдайлар бар және мұны, негізінен, мінсіз сценарий деп санауға болады.

Екінші сценарий — белгілі бір биіктікке жетіп, осы нарықтағы басқа ойыншылар үшін қызықты бола бастаған стартапты басқа бір ірі компания сатып алатын жағдай. Мысалы, бір нақты функцияны атқаратын көптеген шағын стартаптарды Facebook, Google және т.б. сияқты алпауыттар сатып алған. Сондай-ақ кез келген елдің нарығындағы өңірлік ойыншылар да. Менің ойымша, бұл сценарий бірінші сценарийден еш кем емес. Оның үстіне, көптеген стартапшылар жобасын құру кезінде-ақ ірі ойыншыға сату сценарийін алдын ала көздейді. Тіпті олар қандай да бір ірі ойыншы оларды бірден, бастапқыда-ақ сатып алуы әбден мүмкін екенін болжайды.

Бағдарлама кодын да, дизайнды да, құрылымды да — бәрін болашақ сатып алушыға бейімдейді. Мен мұны жаман қадам деп айтпаймын. Бұл әбден прагматикалық, белгілі бір нақты әрекеттен ақша тапқысы келетін прагматик, есепшіл кәсіпкерге әбден лайық қадам. Егер негізін қалаушы осы жолды, кейін ірі ойыншыға сату жолын таңдаса, мен бұдан қысылмай, бұл туралы ашық айтуға кеңес беремін. Ірі ойыншыға бейімделіп жатқаныңызды дизайн, код және т.б. арқылы жай ғана ишаралаумен шектелмеңіз. Оның үстіне, сол ірі компанияға тікелей хабарлама жолдап: сіздердің функционалдылығыңызда біз сәтті іске асырған мына бір функция жетіспейді, сондықтан бұл функцияны өз ірі өніміңізге өздеріңіз жасай бастағаннан гөрі біздің компанияны сатып алу сіздер үшін тиімдірек, жылдамырақ әрі арзанырақ болар еді деп айтуға болады.

Бұның ешқандай жаман жері жоқ. Тіпті бұл ойыншы келіспесе де, ал бірінші реттен әдетте ешкім келіспейді, сіз сол ірі компанияның радарына ілігесіз. Олар сізді бақылап, дамуыңызды қадағалай бастайды. Белгілі бір уақыттан кейін олардың өздері сізге қайта оралып, ұсынысыңызды еске салып: иә, енді өніміңіздің өскенін, мықты екенін және біздің ірі өнімімізге табиғи түрде үйлесетінін көріп отырмыз деп айтуы әбден мүмкін. Рас, бұл кезде сіз өсіп, құныңыз артып кетуі мүмкін әрі оларға алғаш ұсыныс жасаған кездегіден қымбатырақ түсесіз.

Бірақ өмір осындай. Үшінші сценарий өте сирек кездеседі. Бұл қосып алу емес, тең құқылы екі стартаптың біртұтас ірі өнімге бірігуі. Бірден айтайын, мұндай жағдай шынымен сирек кездеседі, өйткені негізін қалаушылар әдетте билікпен, атақпен, ақшамен басқа адамдармен бөліскенді ұнатпайтын өршіл, харизматикалық көшбасшылар болады. Бірақ теория жүзінде мен мұндай сценарийді жоққа шығармаймын. Мысалы, мейрамханадағы үстелдерді брондау сервисі мен мейрамханадан тамақ жеткізу сервисі бірігіп, осындай ірі өнім жасап, біртұтас компаниядағы үлестерді бөлу және т.б. туралы келісіп, бір компания ретінде бірге өсе беруі әбден мүмкін.

Егер бірге дамып, нарықты жаулап алу әрқайсысының жеке әрекет еткенінен гөрі оңайырақ болатынын түсінсе. Ақырында, стартаптың тағдыры туралы айтқанда мен әрдайым атап өтетін төртінші сценарий — банкроттық, компанияның таратылуы. Бұл сирек жағдай емес. Әрдайым айтып жүргенімдей, бұл стартаптардың көпшілігінде болады. Оған дайын болу керек. Әрі бір стартаптың банкроттығы мен таратылуы әлі өмірдің соңы емес екенін түсіну керек. Бұл — негізін қалаушы өміріндегі белгілі бір кезеңнің аяқталуы ғана. Ол бір сәтсіздіктен кейін қайта аяққа тұрып, жаңа стартап іске қоса алады. Оның үстіне, ол қайта құлап, қайта аяққа тұрып, жаңа стартаптарды бастай алады және т.б.

Бірнеше банкроттықты бастан өткерген стартапшы инвесторлар үшін құндырақ саналады, өйткені ол жеңілістің ащы дәмін, құлаудың ащы дәмін татқан, күйзеліске төзімді, қайта аяққа тұра біледі. Бұл — стартапшының инвестор көзінде, тіпті жалпы айналасындағы адамдар көзінде құндылығын арттыратын өте жақсы қасиеттер.