Қаржылық модельді қалай құруға болады

Қаржылық модельді қалай құруға болады? Қаржылық модель компания немесе жоба қандай пайда және қандай жағдайда ала алатынын көрсете алады. Стартаптың қаржылық моделі бизнес-модельге негізделеді, яғни алдымен мақсатты аудиторияның, клиентті тарту процестерінің, өнім ерекшеліктерінің және оны алу тәсілінің сипаттамасы қажет. Содан кейін сатып алушыларды, өнімді жылжытуды, конверсияны сандық бағалау негізінде компания қызметінің қаржылық көрсеткіштері анықталады. Ұқсас саладағы бірнеше компанияның жария есептілігін қарап, P&L мен cash flow құрылымын зерделеп, жобаңызға ең қолайлы баптар мен аналитика құрылымын анықтап, жіктелген деректерді жинап, оларды талдаған пайдалы.

Жоспарлау горизонтын, яғни модель қандай кезеңді қамтитынын белгілеу қажет. Әдетте бұл бір жылдан үш жылға дейін. Қаржылық модельді құру үшін алдымен түсім бойынша есептеулер, кірістерді талдау және құрылымдау жүргізіледі. Мұны мына сұрақтарға жауап беру арқылы жасау оңайырақ: жаңа клиенттер қайдан келеді? Компанияның тұрақты клиенттер базасы бар ма? Сату воронкалары бар ма? Стартап қандай сату арналарын пайдаланады: сайт, менеджерлер арқылы тікелей сату, әлеуметтік желілер және т.б.? Әрбір сату воронкасын егжей-тегжейлі сипаттап, конверсияны, ең дұрысы, қазіргі трекшнге сүйене отырып болжау керек.

Әрі қарай шығыстар блогын қалыптастырып, оларды тікелей және жанама шығыстарға бөлу қажет. Нақты тауарлар мен қызметтерді өндіруге тікелей жұмсалатын шығыстар тікелей шығыстар болып саналады. Түсім мен тікелей шығыстардың арасындағы айырма — жалпы пайда. Жанама шығыстар — өндіріске тікелей жатқызу қиын шығыстар. Оларға бэк-офис қызметкерлерінің жалақысы, кеңсе жалдау ақысы, банк қызметтері және т.б. жатады. Жалпы пайда мен жанама шығыстардың арасындағы айырма — операциялық пайда. Операциялық пайдадан ағымдағы несиелер бойынша пайыздарды және басқа да шығыстарды, сондай-ақ салықтарды шегергенде таза пайда шығады, ол өз кезегінде компанияның қанша тапқанын және оның өсімі қандай екенін көрсетеді.

Компания иелеріне дивиденд төлеуге, оның дамуына және резервтер құруға жұмсауға болатын қаражат тек таза пайда ғана емес. Алайда таза пайданы есептеу жеткіліксіз. Компанияда пайда бар, бірақ ақша жоқ болатын жағдайлар кездеседі, және керісінше. Бұл көбіне ақша компанияға әр түрлі уақытта түсетіндіктен немесе қажетті нәрселерді сатып алуға табылғаннан көп жұмсалатындықтан болады. Бақылау үшін ақша қаражаты қозғалысының болжамы қажет — шын мәнінде, CF, cash flow. Қаржылық модельге сезімталдық талдауын қосуға болады — таза пайдаға басқалардан көбірек әсер ететін негізгі көрсеткіштер кестесі. Мысалы, сатылымдағы конверсияны 10%-ға өзгертсеңіз, таза пайда 30%-ға өседі. Егер орташа чекті 10%-ға өзгертсеңіз, таза пайда 50%-ға артады.