Компаниядағы үлестерді пропорционал емес бөлу.

Венчурлік тәжірибемде стартапшылар тарапынан да, инвесторлар тарапынан да кейде стартаптарға инвестиция салуға кедергі болатын бір нюансқа қатысты түсінбеушілікті жиі кездестіремін.

Мәселе мынада: көпшіліктің пікірінше, инвестор стартапқа ірі сомада ақша салғанда, ал стартапшының өзі, әрине, соған пара-пар сома сала алмағанда, сол сәтте инвестор автоматты түрде компаниядағы үлкенірек үлестің иесі болуы тиіс.

Бұл – үлестерді пропорционал бөлу деп аталатын тәсіл: компаниядағы үлестер құрылтайшылардың салымдарына тура пропорционал түрде бөлінеді.

Айталық, стартапшының бағдарламалық өнім түріндегі салымын тараптар 10 млн теңгеге бағалайды, ал инвестор жобаны дамыту үшін 90 млн теңге ақшалай қаражат салады. Мұндай жағдайда компаниядағы үлестер салымдарға пропорционал бөлінеді деп әуел бастан болжанады, яғни 90% инвесторға, ал 10% негізін қалаушыға тиесілі болуы керек. Бұл – әдепкі бойынша қолданылатын әдеттегі ереже. Егер бұл ереже әрдайым және ешбір ерекшеліксіз жұмыс істесе, елдегі стартап қызметінің барлығына дерлік нүкте қоюға болар еді. Әдетте инвесторлар негізін қалаушыларға қарағанда көбірек ақша салатыны табиғи, сонда барлық стартап-компаниялар инвесторлардың қолында болып шығар еді, ал бұл стартапшылардың мұндай жобаларда жұмыс істеуге және жалпы инвестиция тартуға деген ынтасын жояр еді.

Бақытымызға орай, жағдай басқаша.

Шын мәнінде, Қазақстан Республикасының заңнамасы ЖШС құрылтайшыларына компанияның жарғылық капиталындағы үлестерді өз салымдарына пропорционал емес түрде бөлуге мүмкіндік береді. Азаматтық кодекстің 59-бабының 2-тармағы және «Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» Заңның 23-бабының 6-тармағы үлестерді пропорционал бөлу ЖШС жарғысында өзгеше көзделмесе ғана қолданылатынын тікелей көрсетеді. Осылайша, заңнама құрылтайшыларға үлестерді пропорционал бөлудің стандартты схемасынан ауытқып, бұл туралы компания жарғысында арнайы көрсете отырып, үлестерді пропорционал емес бөлуге құқық береді.

Заңнамадағы осы ескертпенің арқасында ЖШС құрылтайшылары (негізін қалаушы мен инвестор) жарғыға мынаны жаза алады: инвестор жарғылық капиталға ақшаның басым бөлігін салғанына қарамастан (менің мысалымдағыдай 90 млн теңге), инвестордың үлесі, мысалы, 10%, ал стартапшының үлесі 90% болады. Әрине, егер инвестордың өзі осы диспропорцияға келіскен болса. Қалай болғанда да, заңнама тарапынан бұған ешқандай кедергі жоқ. Бұл инвесторларға стартапшыларды үркітпей әрі олардың өз жобасын дамытуына жол ашып, стартаптарға жалпы қабылданған шағын үлеспен кіруге мүмкіндік береді.

Айтпақшы, көрші республикалардың – Беларусь, Украина, Ресей, Қырғызстанның заңнамалық актілерінде де осындай ескертпелер қарастырылған. Сондықтан жоғарыда аталған үлестерді пропорционал емес бөлу қағидатын осы елдердің стартапшылары мен инвесторлары еркін пайдалана алады.