Единорог-компания дегеніміз не?

Технология әлемінің жаңалықтарында «единорог» термині жиі кездеседі – ол қарқынды өсім көрсете алған және өз нарықтарында берік орын алған стартаптарға қатысты айтылады. Сонымен, бұл не?

Единорог-компания (немесе Unicorn) – стартаптар мен венчурлік инвестициялау саласында нарықтық құны 1 млрд АҚШ долларынан асатын жеке стартапты белгілеу үшін қолданылатын термин. Бұл термин соңғы онжылдықтарда, әсіресе кейбір табысты технологиялық компаниялардың қарқынды өсуі мен жоғары құнына байланысты кеңінен таралды.

1 млрд долларлық бағалау инвесторлардың осы стартаптың өсу және табысқа жету әлеуетіне сенімді екенін көрсетеді. Ал «единорог» атауы мұндай компаниялардың сирек кездесетінін және ерекше сипатын білдіреді. Единорог-компаниялардың мысалы ретінде Uber, Airbnb, SpaceX және Palantir Technologies компанияларын атауға болады. Олар әдетте қарқынды өсуі мен экономиканың тұтас салаларын өзгерту әлеуетіне байланысты инвесторлардың, БАҚ-тың және жұртшылықтың назарын ерекше аударады.

Мысалы, Uber бүкіл әлемде таксимен жүру жүйесін өзгертіп, тіпті «экономиканы уберизациялау» деген терминді тудырды, ал Airbnb қолжетімді саяхаттауға жаңа мүмкіндіктер ашты.

Компания қандай критерийлер бойынша «единорогтарға» жатқызылады?

Көбінесе екі басты критерий қолданылады – компанияның нарықтық бағасы 1 млрд доллар болуы және стартаптың жасы 10 жылдан аспауы. Соңғы критерий бизнестің серпінін көрсету үшін маңызды – ол қысқа уақыт ішінде айтарлықтай өсімге қол жеткізе алды.

Бірақ қосымша критерийлер де бар. Олардың қатарында, мысалы, нарықтық әлеует бар – компанияның құны дәл соған сүйеніп бағаланады. Бұл компанияның қаншалықты үлкен нарықты жаулап ала алатынын және сол нарықтағы үлесін қалай сақтап қала алатынын бағалау. Өйткені ең инновациялық салада да бәсекелестердің пайда болмайтынына ешкім кепілдік бере алмайды, ал бәсеке туындаған жағдайда стартаптың позициялары әлсіреуі мүмкін.

Тағы бір критерий – технологиялық инновациялылық. Әдетте стартаптың технологиялық шешімдері, өнімдері мен қызметтері нарық үшін қаншалықты жаңа екені бағаланады. Көбінесе дәл үйреншікті нәрселерге жаңаша көзқарас стартаптың «самғауына» және инвесторлар мен сарапшылардан жоғары баға алуына көмектеседі.

Үшінші критерий – пайдаланушылар базасы және өсім. Нарықта берік позицияны сақтау үшін клиенттік базаны ұлғайтып, жаңа нарықтарға шығу қажет. Онсыз өсу тоқтап қалуы мүмкін.

Стартап қалай единорог-компанияға айналады?

Табыстың үш басты факторы мынадай: инновациялық технологиялар, жылдам өсу және инвестиция тарту. Біріншісі жаңа нарықты ашуға, екіншісі тез арада пайдаға шығуға, ал үшіншісі дамуды қолдауға қаражат алуға мүмкіндік береді. Шын мәнінде, 1 млрд доллар және одан жоғары нарықтық баға инвестиция тарту және инвесторларға үлестерді сату арқылы қалыптасады.

Алайда единорог-компанияға айналу – бірегей идеяны ғана емес, оны сапалы жүзеге асыруды, тиімді басқаруды және инвестицияны табысты тартуды ұштастыруды талап ететін едәуір күрделі жол. Осы тармақтарға толығырақ тоқталайық.

Бірегей идея және өнім. Нақты мәселені шешетін немесе бұған дейін ешкім өтей алмаған нарықтағы қажеттілікті қанағаттандыратын бірегей бизнес-идеяны немесе өнімді әзірлеу маңызды.

Нарықты мұқият зерттеу. Ол үшін нарыққа терең талдау жүргізіп, клиенттердің қажеттіліктерін, бәсекелестік жағдайларды және өсу мүмкіндіктерін түсіну керек.

Тиімді бизнес-жоспар. Маркетингті, қаржылық болжамдарды, бәсекелестерді талдауды және масштабтау жоспарын қамтитын егжей-тегжейлі бизнес-жоспар қажет. Егжей-тегжейлі жоспарсыз көп қателік жібермей тез өсу мүмкін болмайды.

Мықты кәсіби команда құру. Стартап идеясын тиімді жүзеге асыруға қабілетті, сан алуан дағдылары мен тәжірибесі бар команда жинау керек.

Қаржыландыру тарту. Өсу мен масштабтау талап ететін қаржылық қажеттіліктерді өтеу үшін инвестицияны уақтылы тарту қажет.

Жылдам өсу және масштабтау. Жаңа клиенттерді тартып, бизнесті кеңейте отырып, тез өсу және масштабталу қабілетін көрсету маңызды.

Үздіксіз жетілдіру. Клиенттерді ұстап қалу және жаңаларын тарту үшін өнімді үнемі жақсартып, оны нарықтағы өзгерістерге бейімдеп отыру керек.

Клиентке бағдарлану. Клиенттердің қажеттіліктеріне бірінші кезекте назар аударып, олардың кері байланысын тыңдап, пайдаланушы тәжірибесін үнемі жақсартуға ұмтылу керек.

Бірақ сонымен бірге есте сақтаңыз: егер барлық стартаптардың 10%-дан азы ғана бес жыл жұмыс істегеннен кейін нарықта қалса, олардың ішінен единорогқа айналатындары одан да аз. Соған қарамастан, мұндай табыс тарихтары адамдарды өз бизнесін бастауға шабыттандырады.

Соңғы жылдары қандай единорог-компаниялар болды? Мысалдар

Қазіргі уақытта әлем бойынша 1,5 мыңнан астам единорог-компания бар. Бұл аз емес, әрі олар түрлі салаларда жұмыс істейді. Бірнеше мысал келтірейік.

2010 жылы Ирландияда құрылған Stripe компаниясы нарықтық бағасы бойынша ең ірі финтех-единорогқа айналды. Ол ақша аударымдары, кредит карталарын қабылдау және жазылымдарды басқару үшін API ұсынады. 2022 жылдың соңындағы жағдай бойынша ол ашық түрде 95 млрд долларға бағаланған. Қазір стартап жалпы сомасы 1 млрд доллардан асатын төлемдерді өңдейтін жүзден астам компанияға қызмет көрсетеді.

Ұлыбританиялық Revolut необанкі – мобильді банкинг, валюта айырбастау және ақша аударымдарымен айналысатын финтех-компания. Компания барлығы 18 қаржыландыру раундынан өтті, ал 2021 жылдың жазында өзі үшін ең ірі – 800 млн долларлық инвестиция тартты. 2015 жылы құрылған компания алғашқы пайдасын тек 2021 жылы ғана алды.

Криптовалюта саласындағы Ripple компаниясы төлем есеп айырысу жүйелері мен ақша аударымы желілеріне маманданған. Құрылған сәтінен бері стартап 293 млн доллар инвестиция тартты. Қазір ол криптовалюта саудасының ең ірі алаңдарының бірі болып қала береді.

Аттас платформасы бар OpenSea компаниясы NFT нарығындағы алғашқылардың бірі болды. Ол пайдаланушыларға NFT жасауға және оларды сатуға мүмкіндік береді, бұл үшін компания әр мәміледен 2,5% комиссия алады. 2023 жылдың басына қарай стартап айына шамамен 3 млрд долларлық NFT транзакцияларын өңдеп отырды.

Devoted Health – АҚШ-тағы медициналық сақтандыру платформасы, ол американдық Medicare жүйесінің қатысушыларына медициналық жоспарлар мен медициналық қызмет көрсетушілерге қол жеткізу мүмкіндігін ұсынады. 2023 жылдың соңында компания 1,15 млрд доллар инвестиция тарта алды.

Осы бірнеше мысалдың өзінен-ақ единорог-стартаптар бүкіл нарық әлдеқашан бөлініп қойған және жаңа ештеңе ойлап табу мүмкін емес сияқты көрінетін үйреншікті салаларда да пайда бола алатынын көруге болады. Бірақ бірегей идеялар жаңа технологиялармен бірге кез келген жерде ойын ережелерін өзгертіп, миллиардтық компанияны «нөлден» құруға мүмкіндік бере алады.