FoodTech-стартаптар 2024: биыл кім өсуде?
Бұл мақалада стартаптардағы ең қарқынды дамып келе жатқан бағыттардың бірі – FoodTech-ті қарастырамыз. Бұл қандай сала екенін және 2024 жылы қандай компанияларды бақылаған жөн екенін айтып береміз.
Фудтех дегеніміз не?
FoodTech-стартаптар – технология мен тамақ өнеркәсібінің тоғысында жұмыс істейтін компаниялар. Олар азық-түлікті өндіруге, жеткізуге, тұтынуға және кәдеге жаратуға байланысты мәселелерді шешуге ұмтылады. Олардың мақсаттары әртүрлі болуы мүмкін – азық-түлік жүйелерінің тиімділігі мен тұрақтылығын арттырудан бастап жаңа тағам өнімдерін жасауға және тамақтану әдеттерін жақсартуға дейін. FoodTech-стартаптар төменде аталған және шетелде дамып үлгерген кең ауқымды бағыттарды қамтиды.
Балама ақуыздар. Өсімдік негізіндегі стейктер, жасуша культурасынан өсірілген ет және жәндіктер негізіндегі өнімдер сияқты етсіз ақуыз көздерін әзірлеу және коммерцияландыру.
Агротехнологиялар. Ауыл шаруашылығында өнімділік пен тұрақтылықты арттыруға бағытталған инновациялар, соның ішінде дәл егіншілік, гидропоника және вертикалды фермерлік.
Тағам технологиялары. Биотехнология және химиялық инженерия арқылы дәмдік, тағамдық және экологиялық сипаттамалары жақсартылған жаңа тағамдар мен сусындар жасау.
Қаптама технологиялары. Қалдықтарды азайтуға, өнімдердің сақталуын жақсартуға және қоршаған ортаға әсерді төмендетуге бағытталған қаптама саласындағы инновациялар.
Тамақ жеткізу платформалары және онлайн-ритейл. Интернет арқылы азық-түлік пен сусындарға тапсырыс беруді, оларды жеткізу мен сатуды жеңілдететін шешімдер әзірлеу, соның ішінде тамақ жеткізу қосымшалары мен онлайн-маркетплейстер.
Тамақтану және денсаулық саласындағы технологиялар. Тұтынушылардың денсаулығы мен қалауы туралы деректер негізінде дербес тамақтану шешімдерін әзірлейтін стартаптар.
Трендтер туралы айтатын болсақ, олар да көп және фудтехтің әртүрлі бағыттарында қолданылуы мүмкін. Олардың қатарында, мысалы, тұрақтылық пен экологиялылық – тамақ өнеркәсібінің көміртек ізін азайтуға және қалдықтарды барынша қысқартуға ерекше назар аудару, тамақтануды дербестендіру – дербес диеталық ұсыныстар жасау үшін үлкен деректер мен жасанды интеллектіні пайдалану, сондай-ақ қаптамадағы инновациялар – пластик қалдықтарын азайту мақсатында биологиялық ыдырайтын және қайта өңделетін қаптама материалдарын әзірлеу бар.
Жалпы алғанда, бұл бағыт белсенді дамып келеді, өйткені тұтынушылар жаңа тағам шешімдерін, ал компаниялар өндіріс тиімділігін арттыру жолдарын барған сайын көбірек іздейді.
Қазақстандағы FoodTech рөлі
Қазақстанда FoodTech-стартаптардың дамуы тамақ жеткізу сервистерінің мысалынан айқын көрінеді. 2021 жылдың өзінде қазақстандық “Курсив” басылымы бұл нарықтың 2019-2021 жылдары бірден төрт есе өскенін атап өткен – және бұл шек емес еді.
“Қазақстанға үш ірі халықаралық фуд-агрегатордың келуі пандемияның шектеу әсерлерімен қатар дайын тамақ жеткізу нарығын өзгертіп, оның сыйымдылығы мен сервис деңгейін арттырды. Соңғы екі жылда FoodTech-сервистердің көлемі шамамен төрт есе өсті”, – деп жазады мақала авторлары.
Сол кезде де, қазір де Қазақстандағы дайын тамақ жеткізудің цифрлық сервистері нарығын төрт ірі қатысушы өзара бөліседі: олардың бірі – Chocofood – қазақстандық тамыры бар компания, ал қалғандары – халықаралық жобалар, соның ішінде Қазақстан нарығына шығу туралы шешімді бір мезгілде дерлік қабылдаған финдік Wolt стартапы, испандық Glovo компаниясы және ресейлік “Яндекс.Еда” сервисі.
Сонымен қатар дүкендерден үйге азық-түлік жеткізетін сервистер көбейді, мысалы, “Arbuz”. Олар Қазақстандағы тамақ тұтыну мәдениетін және кафелер мен мейрамханалардың өз жұмысына деген көзқарасын айтарлықтай өзгертті. Енді клиенттер аудиториясы кеңейді, демек, қосымша табыс пайда болды.
2024 жылы кімді бақылау керек?
2024 жыл енді ғана басталды, ал алғашқы немесе өсу барысындағы кезекті инвестициясын тартып үлгерген FoodTech-стартаптар қазірдің өзінде көп. Міне, тамақтану саласында жаңа технологиялар мен шешімдер ұсынатын бірнешеуі:
АҚШ-тың Inari стартапы 103 млн доллар тартып, FoodTech бағытындағы 2024 жылдың алғашқы “жалғызмүйізі” атанды. Компания құрғақ климатқа төзімді әрі жоғары өнімді тұқымдарды селекциялау үшін “үлкен деректер” массивтерін пайдаланатын платформа жасаумен айналысады.
Ұлыбританиялық MicroSalt Inc. компаниясы – тұз мөлшерін азайту технологиясымен айналысатын стартап. Ол IPO-ға шығып, 18,5 млн фунт стерлинг тартты.
Кениялық Apollo Agriculture шағын фермерлердің мүмкіндіктерін кеңейтетін платформаны дамыту үшін 10 млн доллар қарыз алды. Сервис диқандарға жаңа өндіріс құралдарына, қаржыландыруға және оқытуға қол жеткізуге мүмкіндік береді.
Польшалық ZeroQs компаниясы 457 мың еуро инвестиция тартты. Ол “ақылды” сауда арбаларын әзірлеп, оларды барша қалаушыларға ұсынады.
Құрама Штаттардан шыққан тағы бір стартап – Voyage Foods – 22 млн доллар тартты – қаражат тағам өнімдерінің баламалары желісін жасауға жұмсалады, мысалы, жержаңғақсыз жержаңғақ майы, какаосыз шоколад және т.б. Осы нарықта ферментация арқылы жасалатын какаосыз шоколад шығаратын неміс стартапы Planet A Foods та жұмыс істейді. Ол 14,2 млн еуро инвестиция тартты.
Экологиялық таза технологияларды, соның ішінде тамақ өнімдерінің қаптамасында пластикті алмастыра алатын өсімдік негізіндегі биологиялық ыдырайтын материалды әзірлеумен айналысатын ұлыбританиялық Xampla стартапы да қызықты болуы мүмкін. Компания жыл басынан бері 5,5 млн фунт стерлинг инвестиция тартты.
Егер географиялық тұрғыдан Қазақстанға жақынырақ стартапты бақылағыңыз келсе, чехиялық Choice стартапына назар аударған жөн. Ол биыл 2,5 млн доллар тартты, ал оның негізін қалаушы Алекс Ильяш компанияның кеңсесін Алматыда ашуды жоспарлап отыр.
Бұл стартап кафелер мен мейрамханаларға платформа ұсынады: онда қоғамдық тамақтану орны өз веб-сайтын жасап, мейрамхана бизнесіне қажеттінің бәрін баптай алады, мысалы, QR-төлемі бар онлайн-мәзірді, үстел брондау жүйесін немесе CRM-жүйені. Бұл ретте кафе өз өнімін пайдаланушылардың кең тобына сату үшін платформадан Glovo немесе Wolt алаңдарына оңай қосыла алады.
Қазір онда 16 мыңнан астам мейрамхана тіркелген, оның ішінде Қазақстаннан 180-нен астамы бар. 2023 жылы платформадағы мейрамхана сайттары 100 млн рет қаралып, мейрамханаларда 2 млн-нан астам тапсырыс жасалды.
Қорыта айтқанда, FoodTech-стартаптар секторы қазір белсенді дамып, түрлі өнімдер ұсынып отырғаны байқалады. Соған қарамастан, бос тауашалар өте көп – экологиялық таза өнімдер мен агроөнеркәсіпке арналған жаңа технологияларға сұраныс тек артып келеді. Бұл жаңа стартап үшін тамаша идея болуы мүмкін.
