Жаңа нарыққа шыққанда қандай заңдық және салықтық аспектілерді ескеру керек

Халықаралық нарыққа шығу — тек клиент іздеу мен сатылымды ұйымдастыру ғана емес. Іс жүзінде компания жаңа құқықтық және салықтық ортада жұмыс істей бастайды, ал онда бизнесті тіркеуге, шарт жасасуға, қызметкер жалдауға және салық төлеуге қойылатын өз талаптары бар.

Күтпеген шығындар мен заңдық тәуекелдерден аулақ болу үшін бірнеше бағытты алдын ала тексеру қажет.

Біріншісі — қатысудың заңдық құрылымы.

Компанияның жаңа нарықта қандай нысанда жұмыс істейтінін анықтау керек: жергілікті дистрибьютор, коммерциялық өкіл, филиал немесе жеке заңды тұлға арқылы.

Меншік иелерінің жауапкершілігі, тіркеу тәртібі, есептілікке қойылатын талаптар және қызметтің белгілі бір түрлерімен айналысу мүмкіндігі осыған байланысты.

Сондай-ақ салалық лицензияларды, рұқсаттарды, өнімді сертификаттауға қойылатын талаптарды және тұтынушылар құқығын қорғаудың жергілікті ережелерін тексеру қажет.

Екіншісі — салық міндеттемелері.

Мұнда пайдаға салынатын салықтың мөлшерлемесін ғана емес, қосылған құн салығын (ҚҚС), төлем көзінен ұсталатын салықтарды, кедендік баждарды және қызметкерлер үшін әлеуметтік аударымдарды да ескеру маңызды.

Тұрақты мекеме ұғымына ерекше назар аударған жөн. Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) қағидаттарына сәйкес, компанияның басқа елдегі белгілі бір қызметі жеке заңды тұлға әлі тіркелмесе де, сол елде салықтық қатысу мен салық төлеу міндетін туғызуы мүмкін.

Егер компания еншілес ұйым ашса, трансферттік баға белгілеуді де ескеру қажет. Мысалы, бас кеңсе еншілес компанияға қызмет көрсеткенде немесе оған тауар сатқанда, байланысты тараптар арасындағы бағалар нарықтық деңгей қағидатына сәйкес келуі керек.

Үшіншісі — зияткерлік меншік пен дербес деректерді қорғау.

Тауар белгісін бір елде тіркеу оның бүкіл әлемде автоматты түрде қорғалуына кепілдік бермейді. Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымы (ДЗМҰ) Мадрид жүйесін ұсынады: ол тауар белгісін бірнеше елде тіркеу үшін бір халықаралық өтінім беруге мүмкіндік береді. Бұл ретте әр ұлттық ведомство қорғау беру туралы шешімді өз бетінше қабылдайды.

Цифрлық компаниялар үшін дербес деректерді өңдеу ережелері ерекше маңызды. Мысалы, Еуропалық Одақтың Дербес деректерді қорғау жөніндегі жалпы регламенті (GDPR — General Data Protection Regulation) Еуроодақта тіркелген компанияларға ғана емес, егер олар ЕО-дағы адамдарға тауарлар мен қызметтер ұсынса немесе олардың мінез-құлқын бақыласа, одан тыс жердегі кейбір компанияларға да қолданылады.

Төртіншісі — еңбек және шарт заңнамасы.

Қызметкер жалдамас бұрын жергілікті жұмысқа қабылдау ережелерін, еңбекақы төлеудің ең төменгі кепілдіктерін, жұмыс уақытын, әлеуметтік жарналарды және жұмыстан босату тәртібін зерделеу қажет.

Сондай-ақ коммерциялық шарттарды бейімдеу маңызды: қолданылатын құқықты, дауларды шешу тәртібін, тараптардың жауапкершілігін, төлем және жеткізу шарттарын анықтау керек.

Осылайша, жаңа нарыққа шықпас бұрын компания заңдық және салықтық аудит жүргізуі қажет: қатысу нысанын анықтау, салық жүктемесін есептеу, рұқсат беру талаптарын тексеру және өз активтерін қорғау.

Басты қағидат: заңдық және салықтық құрылымды алғашқы проблемалар пайда болғаннан кейін емес, жаңа нарықта толыққанды қызмет басталғанға дейін жобалау керек.

Чек-лист

Халықаралық экспансияны бастамас бұрын келесі кезеңдерден өтіңіз.

1. Заңдық талаптарды тексеріңіз

• Қатысудың оңтайлы нысанын анықтаңыз: дистрибьютор, филиал немесе еншілес компания.
• Заңды тұлғаны тіркеуге қойылатын талаптарды тексеріңіз.
• Лицензиялар, рұқсаттар мен сертификаттар қажет пе, соны анықтаңыз.
• Таңбалауға, қаптамаға және тұтынушылар құқығын қорғауға қойылатын талаптарды зерделеңіз.

2. Салық жүктемесін есептеңіз

• Пайдаға салынатын салық пен қосылған құн салығының (ҚҚС) мөлшерлемелерін біліп алыңыз.
• Дивидендтерді, пайыздарды және роялтиді аударған кезде төлем көзінен ұсталатын салықтардың бар-жоғын тексеріңіз.
• Елдер арасындағы қосарланған салық салуды болдырмау туралы келісімдерді зерделеңіз.
• Тұрақты мекеменің пайда болу тәуекелін тексеріңіз.
• Байланысты компаниялар болса, трансферттік баға белгілеу ережелерін дайындаңыз.

3. Зияткерлік меншікті қорғаңыз

• Бренд атауының мақсатты нарықта бос екенін тексеріңіз.
• Тауар белгісін қажетті юрисдикцияларда тіркеңіз.
• Бағдарламалық қамтамасыз етуге, технологияларға және басқа әзірлемелерге құқықтар кімге тиесілі екенін анықтаңыз.
• Зияткерлік меншік құқықтарын қызметкерлермен және мердігерлермен жасалатын шарттарда бекітіңіз.

4. Шарттық және кадрлық базаны дайындаңыз

• Клиенттермен, жеткізушілермен және серіктестермен жасалатын шарттарды жергілікті заңнамаға бейімдеңіз.
• Қолданылатын құқық пен дауларды шешу тәртібін анықтаңыз.
• Қызметкер жалдауға, еңбекақы төлеуге және әлеуметтік аударымдарға қойылатын талаптарды зерделеңіз.
• Жұмыс беруші ретінде тіркелу және салықтық есепке тұру қажеттігін тексеріңіз.

5. Деректер мен төлемдерге қойылатын талаптарды тексеріңіз

• Компания қандай дербес деректер жинайтынын анықтаңыз.
• Деректерді сақтауға және шекара арқылы беруге қойылатын талаптарды тексеріңіз.
• Халықаралық төлемдерді қабылдаудың қолжетімді тәсілдерін қосыңыз.
• Банктік талаптарды, валюталық шектеулерді және қаржылық бақылау рәсімдерін тексеріңіз.

6. Қорытынды тексеру жүргізіңіз

• Заңдық, салықтық және әкімшілік шығындардың бюджетін жасаңыз.
• Жергілікті заңнаманың сақталуына жауапты адамдарды тағайындаңыз.
• Жергілікті заң және салық кеңесшісінің қорытындысын алыңыз.
• Компанияның сатылымды заңды түрде бастай алатынына және клиенттер алдындағы міндеттемелерін орындай алатынына көз жеткізіңіз.

Нәтиже: іске қосылғанға дейін компанияның түсінікті заңдық құрылымы, есептелген салық жүктемесі, қорғалған зияткерлік меншігі және дайын шарттары болуы керек. Бұл халықаралық экспансия кезіндегі тәуекелдер мен күтпеген шығындардың едәуір бөлігінен аулақ болуға мүмкіндік береді.

Дереккөздер:

1. OECD — Cross-border and International Tax. Халықаралық салық салу, тұрақты мекеме, BEPS және салық міндеттемелерін елдер арасында бөлу.
2. OECD — Transfer Pricing Guidelines. Трансферттік баға белгілеу қағидаттары және байланысты компаниялар арасындағы нарықтық бағаларды анықтау ережелері.
3. WIPO — Guide to the Madrid System. Тауар белгілерін халықаралық тіркеу және қорғау жөніндегі практикалық нұсқаулық.
4. European Commission — Registration, Permits and Licences. Еуропа нарықтарына шығу кезінде компанияларды тіркеу, лицензиялау, рұқсаттар және еңбек талаптары.
5. European Commission — Application of the GDPR. Дербес деректер туралы еуропалық заңнама шетелдік компанияларға қандай жағдайларда қолданылады.
6. European Data Protection Board — International Data Transfers. Дербес деректерді халықаралық беруге қойылатын талаптар, стандартты шарттық талаптар және қорғау тетіктері.
7. OECD — International VAT/GST Guidelines. Трансшекаралық операциялар мен халықаралық сауданы салықтандыру қағидаттары.