Негізін қалаушының заңдық сауатсыздығы стартапты қалай «өлтіруі» мүмкін

Стартапты іске қосу — қызықты әрі өршіл үдеріс, бірақ табысқа жетер жолда сізді көптеген стартап негізін қалаушылар жиі жете бағаламайтын заңдық тәуекелдер күтуі мүмкін. Дұрыс заңдық дайындық — жай ғана формальдылық емес, ол сіздің стартапыңызды қорғап, оның тұрақты дамуын қамтамасыз ете алатын маңызды фактор.

Заңдық мәселелерді пысықтау неліктен маңызды?

Зияткерлік меншікті қорғау: Сіздің идеяңыз бен әзірлемелеріңіз — стартаптың негізі. Тиісті қорғаусыз сіз өніміңізге бақылауды жоғалтып алуыңыз немесе плагиаттың құрбаны болуыңыз мүмкін. Патенттерді, тауар белгілерін және авторлық құқықтарды ерте кезеңде тіркеу сізді болашақтағы проблемалардан сақтайды.

Мысалы, 2017 жылғы желтоқсанда ҚР Жоғарғы Соты The Coca-Cola Company компаниясының талап-арызын қарап, қанағаттандырды. Қаулыға сәйкес сот "ЮНИКС" компаниясына Қазақстанда The Coca-Cola Company атына тауар белгісі ретінде тіркелген заттаңба мен бөтелкенің сыртқы түрін көшіретін заттаңба мен бөтелкені өндіруге және пайдалануға тыйым салды. Сондай-ақ сот "ЮНИКС" компаниясын Kazakhstan Cola алкогольсіз газдалған сусынының заттаңбалары мен бөтелкелерін жоюға міндеттеді. Бұдан бөлек, "ЮНИКС" компаниясы құжаттамадан, жарнамадан (соның ішінде өз сайтынан) және маңдайшалардан Kazakhstan Cola газдалған сусынының суреттерін алып тастауға міндеттелді.

Шарттық қатынастар: Серіктестермен, инвесторлармен және қызметкерлермен дұрыс рәсімделген шарттар сізді ықтимал даулар мен түсінбеушіліктерден қорғауға мүмкіндік береді.

Компаниядағы ішкі қатынастардың осылай реттелмеуінің мысалы ретінде қазақстандық Qtap стартапымен болған кейсті келтіруге болады. Компанияның тең негізін қалаушылары болып табылатын ерлі-зайыптылар арасындағы қақтығыс жария сипатқа ие болып, жобаның инвесторларымен қарым-қатынасының үзілу қаупін төндірді.

Реттеу және лицензиялау: Сіз жұмыс істейтін сала мен юрисдикцияға қарай рұқсаттар алу және белгілі бір заңнамалық талаптарды сақтау қажет болуы мүмкін. Бұл нормаларды түсінбеу немесе елемеу айыппұлдарға, тіпті бизнестің жабылуына әкелуі мүмкін.

Мысалы, қазақстандық I-teka дәрі іздеу платформасы дәрілерді өз атынан сатуды жоспарлаған болатын. Бірақ заңгермен кеңескеннен кейін мұндай жағдайда платформа қызметі «дәрілік заттарды сату» анықтамасына сәйкес келетіні және лицензияны талап ететіні белгілі болды. Нәтижесінде компания мұндай бизнес-модельден бас тартып, дәріханаларға платформада дәрілерді тікелей өз атынан сату мүмкіндігін берді.

Деректердің құпиялылығы: Цифрландыру жағдайында клиенттеріңіз бен серіктестеріңіздің дербес деректерін қорғауды қамтамасыз ету ерекше маңызды. Деректерді қорғау туралы заңдарды (мысалы, GDPR) бұзу елеулі қаржылық және беделдік шығындарға әкелуі мүмкін.

Көптеген қазақстандықтар Air Astana авиакомпаниясы мен «Қазақтелеком» телеоператоры клиенттерінің деректері жылыстаған жанжалды есте сақтап жүр. Бұл екі компания да өз клиенттерінің деректеріне немқұрайлы қарағаны үшін үлкен айыппұл төлеуге мәжбүр болды.

Дұрыс ұйымдық-құқықтық нысан. Юрисдикция мен ұйымдық-құқықтық нысанды дұрыс таңдау бизнесіңіздің көптеген аспектілеріне әсер етуі мүмкін: салық жүктемесінен бастап құрылтайшылардың жауапкершілігі мен инвестиция тартуға дейін.

Мысалы, инвестиция тартуды көздейтін көптеген стартаптар C-Corporation нысанын таңдап, АҚШ-тың Делавэр штатында тіркеледі. Бұл нысан акциялардың әртүрлі кластарын шығаруға мүмкіндік береді, соның арқасында венчурлік инвесторларды тарту жеңілдейді. Сонымен қатар, C-Corporation болашақта IPO өткізу үшін оңтайлы нысан болып табылады.

Тәуекелдерді қалай азайтуға болады?

• Ең алдымен, тиісті білімі мен тәжірибесі бар заңгерден кеңес алыңыз. Бұл жиі кездесетін қателіктерден аулақ болуға және бизнестің заңдық құрылымын дұрыс қалыптастыруға көмектеседі.
• Құрылтай шарттары, ақпаратты жария етпеу туралы келісімдер және қызметкерлермен жасалатын шарттар сияқты сауатты заңдық құжаттарды әзірлеңіз.
• Бизнесіңіздің жиі өзгеретін құқықтық талаптарға сәйкестігін үнемі тексеріп отырыңыз, әсіресе кеңеюді немесе жаңа нарықтарға шығуды жоспарласаңыз.

Стартап негізін қалаушыларға, әсіресе бастапқы кезеңде, білім, тәжірибе және қаражат жетіспеуі мүмкін екенін түсінеміз. Дәл сондықтан біздің венчурлік компания стартаптарға менторлық бағдарлама ұсынады, оның аясында сіз біздің сарапшыларымыздан қолдау (соның ішінде заңдық қолдау) аласыз.

Біздің менторлық бағдарламаға қатысу арқылы сіз құқықтық консультацияларға, бизнесті құрылымдау жөніндегі ұсынымдарға және практикалық кеңестерге қол жеткізесіз.