Стартаптарды акселерациялау: табысқа жол

Бұл мақалада стартаптарды акселерациялау дегеніміз не, оның қандай артықшылықтары бар, стартап командасы қандай акселераторды таңдауы керек және оның дайындық бағдарламаларынан қалай сәтті өтуге болатынын қарастырамыз.

Мазмұны:

1. Стартап-акселератор дегеніміз не?
2. Акселерация бағдарламасының қандай кезеңдері бар?
3. Стартапқа арналған акселераторды қалай таңдауға болады?
4. Акселерациядан сәтті өтуге арналған кеңестер

Стартап-акселератор дегеніміз не?

Акселератор – стартаптарды дамуының алғашқы кезеңінде қолдауға арналған арнайы бағдарлама. Әдетте ол қарқынды тәлімгерлікті, білім беру құрамдастарын және бизнесті жедел дамытуға қажетті ресурстарды ұсынуды қамтиды. Акселерацияның бірнеше мақсаты бар.

Олардың біріншісі – жас стартаптардың дамуын қолдау. Акселераторлар командаларға жылдам өсу үшін қажетті құралдарды, білім мен ресурстарды береді.

Екіншісі – тәлімгерлік пен оқуға қолжетімділік. Жаңадан бастаған кәсіпкерлер мен олардың командалары маркетингтен бастап қаржыға дейінгі бизнестің түрлі салаларындағы тәжірибелі тәлімгерлер мен сарапшыларға қол жеткізеді.

Үшіншісі – нетворкингке қосылу. Стартап командасы басқа жобалардағы әріптестерімен, сондай-ақ тікелей инвесторлармен және әлеуетті клиенттермен байланыс орнатып, өзара әрекеттесу мүмкіндігіне ие болады.

Төртінші мақсат – инвестиция тартуға көмек. Көптеген акселераторлар стартаптарға қаржыландыру тарту үшін жобаларын дайындап, инвесторларға таныстыруға көмектеседі.

Бесіншісі – өнімдерді тестілеу және пилоттау. Әдетте акселераторларда стартап өнімін тестілеуге, тіпті кері байланыс алып, өнімді жақсарту үшін оның алғашқы нұсқаларын нарыққа шығаруға көмектесетін құралдар болады.

Осылайша, акселерация бағдарламасына қатысудың стартап үшін артықшылықтары айқын: бұл – білім мен сарапшыларға, сондай-ақ инфрақұрылым мен ресурстарға бір жерде қол жеткізу. Мұның бәрі көптеген қателіктерден сақтануға және стартап командасы өз бетінше әлдеқайда ұзақ әрі қиын жүріп өтетін жолды тезірек еңсеруге көмектеседі. Бұл табысқа жету мүмкіндігін айтарлықтай арттырады.

Акселерация бағдарламасының қандай кезеңдері бар?

Стартаптарды акселерациялау бағдарламалары әдетте бірнеше негізгі кезеңнен тұрады және олардың әрқайсысы кәсіпкерлерді дамыту мен қолдауда маңызды рөл атқарады. Міне, барлық акселераторларда ерекшеліксіз кездесетін негізгі кезеңдер.

Біріншісі – стартаптарды іріктеу. Бұл кезең – акселерация бағдарламасының бастапқы фазасы, онда ұйымдастырушылар көптеген өтінімдердің ішінен ең перспективалы стартаптарды іріктеп алады. Іріктеу процесі бизнес-жоспарларды талдауды, негізін қалаушылармен сұхбат өткізуді, өнімнің нарықтық әлеуеті мен инновациялылығын бағалауды қамтуы мүмкін. Мұның бәрі бағдарлама критерийлеріне барынша сай келетін, өсу әлеуеті жоғары, ал командалары бағдарламадан сәтті өту үшін қажетті дағдылар мен уәжге ие стартаптарды таңдау үшін керек.

Екінші кезең – оқыту және тәлімгерлік. Бұл кезеңде қатысушылар қарқынды оқудан өтіп, тәлімгерлерден кеңес алады. Бұған жұмыс сессиялары, мастер-кластар, дәрістер және бизнестің түрлі аспектілері, мысалы, маркетинг, қаржы, өнімді басқару, заң мәселелері және тағы басқалары бойынша жеке тәлімгерлік кіруі мүмкін.

Осылайша стартаптар бизнесін дамыту және ауқымдау үшін білім мен құралдар алады, өнімді жақсартуда, бизнес-модель мен өсу стратегиясын әзірлеуде пайдалы көмекке ие болады.

Үшінші кезең – демо-күн (немесе Demo Day). Бұл – акселерация бағдарламасының қорытынды іс-шарасы, онда стартаптар өз жобаларын инвесторларға, сарапшыларға және әлеуетті серіктестерге таныстырады. Бұл – стартаптар үшін өз жетістіктерін көрсетіп, инвесторлардың назарын аударудың маңызды мүмкіндігі.

Қатысудың соңғы кезеңі – инвестиция тарту. Демо-күннен кейін стартаптар бизнесін одан әрі өсіріп, дамыту үшін инвестиция тартумен белсенді айналысады. Акселераторлар венчурлік инвесторлармен, бизнес-ангелдермен және дамып келе жатқан компанияларға инвестиция салуға мүдделі түрлі қаржы институттарымен байланыс орнатуға көмектесе алады. Мұның бәрі стартаптың табысқа жету мүмкіндігін оның жолының ең басында-ақ айтарлықтай арттырады.

Стартапқа арналған акселераторды қалай таңдауға болады?

Акселераторлар көп болып көрінуі мүмкін, бірақ бұл бір қарағанда ғана: олардың кейбірі салалық ерекшелігі бойынша сіздің стартапыңызға сай келмейді, ал кейбірі тек белгілі бір даму сатысындағы стартаптармен ғана жұмыс істейді. Сондықтан уақытты – құнды ресурсты – бекер жұмсамау үшін акселерация бағдарламасын таңдауға мұқият қарау керек. Төменде стартап командасы ескеруі тиіс бірнеше негізгі критерий берілген.

Мамандану және бағыт. Кейбір акселераторлар белгілі бір салаларға маманданады: тек технологияларға, тау-кен металлургия кешеніне немесе мұнай-газ саласына, денсаулық сақтауға немесе әлеуметтік кәсіпкерлікке. Бизнесіңіздің ерекшелігіне сай келетін акселераторды таңдаңыз.

Екінші мәселе – стартаптың даму кезеңі. Акселератордың стартапыңыздың даму сатысына – мейлі ол жай идея, MVP немесе іске қосылып қойған өнім болсын – сай келетініне көз жеткізу керек.

Бедел және пікірлер. Акселератордың бұрынғы түлектері қандай нәтижеге жеткенін қараңыз. Табысты стартаптардың жоғары пайызы бағдарлама сапасының жоғары екенін көрсетуі мүмкін. Түлектердің өздерімен сөйлесуге болады – олар ең нақты баға береді.

Нетворкинг. Акселератордың инвесторлармен байланысы қаншалықты жақсы жолға қойылғанын және қатысушылар бағдарлама аяқталғаннан кейін қаншалықты жиі қаржыландыру алатынын бағалаңыз. Сондай-ақ білікті тәлімгерлер мен сарапшылардың бар-жоғына назар аударған жөн – оларсыз акселераторға қатысу бүкіл команда үшін тиімділігі төмен болады.

Қатысу шарттары. Кейде акселераторлар бағдарламаға қатысқаны үшін стартаптан үлес сұрауы мүмкін, дегенмен олардың көпшілігі тегін. Сондай-ақ әр акселератор әртүрлі ұзақтықтағы бағдарламаларды ұсынады. Ұзақтығы сіздің қажеттіліктеріңіз бен мүмкіндіктеріңізге сай келетін бағдарламаны таңдаңыз. Уақыт – ақша екенін ұмытпаңыз.

Орналасқан жері. Акселератордың қай жерде орналасқанын да ескеру маңызды: ұзақ мерзімге басқа қалаға бару қаншалықты тиімді болатынын және бұған қажетті ресурстардың бар-жоғын есептеп алыңыз.

Ресурстар. Бағдарлама аясында қандай қосымша ресурстар, мысалы, кеңсе үй-жайлары, технологиялар немесе жабдықтар берілетінін біліңіз. Сондай-ақ «бағдарламадан кейінгі қолдау» қосымша артықшылық болуы мүмкін: акселератор бағдарлама аяқталғаннан кейін де стартапқа көмектесуін жалғастырады, бұл одан әрі даму үшін құнды актив бола алады.

Қазақстандағы акселераторлар туралы айтсақ, ірі қалаларда, ең алдымен Астана мен Алматыда да, өңірлерде де таңдау үлкен. Міне, солардың кейбірі:

Investment Readiness Accelerator – Алматыдағы MOST Ventures компаниясының бағдарламасы. Бұл – стартаптарды қолдау бағдарламаларын, соның ішінде оқыту, тәлімгерлік және инвестиция тартуға көмекті ұсынатын ең танымал әрі көптен бері жұмыс істеп келе жатқан бағдарламалардың бірі.

Astana Hub Астанада. Қазақстан астанасындағы технопарк технологиялық стартаптарға арналған акселерация бағдарламаларын, сондай-ақ инновациялық кәсіпкерлікті қолдауға арналған көптеген басқа қызметтерді ұсынады.

NURIS – Назарбаев Университетінің Астанадағы инновациялық кластері, оның құрамында экономиканың түрлі секторларындағы стартаптарды дамытуға бағытталған акселератор бар.

Алматыдағы Tech Garden кластерінде де акселерация бағдарламалары бар. Кластердің мамандануы – жер қойнауын пайдаланушылармен серіктестікте пилоттауға болатын индустриялық жобалар.

Жалпы бағдарламалар біршама көп, бірақ жаңартуларды үнемі қадағалап отыру керек: бағдарламаларға қабылдау мерзімі шектеулі және көбінесе жылына бір рет жүргізіледі.

Акселерациядан сәтті өтуге арналған кеңестер

Акселерация бағдарламасына қатысу стартапыңыз үшін шешуші қадам болуы мүмкін, сондықтан бұл мүмкіндікті барынша тиімді пайдалану маңызды.

Нақты мақсаттар қойыңыз. Бағдарламаға қатысуды бастамас бұрын неге қол жеткізгіңіз келетінін нақты анықтап алыңыз. Бұл өнімді әзірлеуге, инвестиция тартуға, іскерлік байланыстар орнатуға немесе біліктілікті арттыруға қатысты мақсаттар болуы мүмкін.

Мақсаттарды SMART қағидатына сай тұжырымдаңыз: олар нақты (Specific), өлшенетін (Measurable), қол жеткізуге болатын (Achievable), өзекті (Relevant) және уақыт бойынша шектелген (Time-bound) болуы тиіс. Сондай-ақ акселераторда өткізетін уақыт ішінде осы мақсаттарға жетуге көмектесетін егжей-тегжейлі іс-қимыл жоспарын әзірлеген пайдалы.

Жұмысқа дайын болыңыз. Акселераторлар қарқынды жұмысты және оқу процесіне толық енуді талап етеді. Бұған көп уақыт пен күш-жігер жұмсауға дайын болыңыз. Сонымен қатар өніміңізді тәлімгерлердің кері байланысы мен нарықтың реакциясы негізінде бейімдеуге дайын болыңыз. Қорықпаңыз: алған кері байланыс пен сынмен жұмыс істеп, оны стартапыңызды жақсарту үшін пайдаланыңыз.

Акселератордың барлық мүмкіндіктерін пайдаланыңыз. Мысалы, тәлімгерлермен және бағдарламаның басқа қатысушыларымен белсенді араласуға болады – бұл байланыстар болашақта пайдалы болуы мүмкін. Сондай-ақ акселератор ұсынатын барлық ресурстарды, соның ішінде білім беру іс-шараларын, воркшоптарды, дәрістер мен технологияларды толық пайдаланыңыз.

Демо-күнде стартапыңыздың презентациясына мұқият дайындалуды ұмытпаңыз. Бұл – инвесторларға әсер қалдырып, олармен одан әрі байланыс орнатудың ең жақсы мүмкіндігі.

Тағы бірнеше қосымша кеңес. Тәуекелге баруға және эксперимент жасауға дайын болыңыз, өйткені акселераторлар – жаңа идеяларды тексеруге арналған қауіпсіз орта. Үнемі оқуға және жеке дамуға ұмтылыңыз. Неғұрлым көп білсеңіз, стартапыңыз соғұрлым күшті бола түседі.

Сондай-ақ акселераторға қатысу – стартап үшін өз өсуі мен дамуын сапалы түрде жеделдетудің бірегей мүмкіндігі екенін есте сақтаңыз. Бұл процеске стратегиялық әрі мақсатты түрде қарай отырып, бүкіл жобаның табысқа жету мүмкіндігін барынша арттыра аласыз.